PORTUGUÊS | ENGLISH

Soms zijn ze honderd jaren oud en soms wel tweehonderd of meer. Bij ons op het land staan er zo’n 170 waaronder veel van die oudjes. Zware, dikke stammen en grote kronen. Je herkent ze van een afstand. Een aantal dient ons als schaduwboom. Die worden zelden gesnoeid en toch groeien er altijd olijven aan in de winter.

Dit oude ras olijfbomen heeft weinig water nodig, buiten wat er met de regen valt en kan weken in de zomerhitte staan of in de winterkou. De olijfbomen laten hun blaadjes nooit hangen. Ze doen wat ze graag doen: gestaag groeien en olijven produceren. En dan te bedenken dat deze bomen helemaal geen diepe wortels hebben. Bij sommige lijkt de stam zelfs hol te zijn. Toch voeden ze zichzelf met wat de arme aarde hier te bieden heeft. De boom wisselt wel van blad, maar in dat proces blijft de boom groen en vol blad.

Ik heb een plek op het terrein in de schaduw van drie van die enorme bomen wiens kruinen elkaar raken, waar ik vaak zit te lezen, te werken of te peinzen. Vanaf die plek heb ik ook uitzicht op de hogergelegen vesting van Marvão. Op een of andere manier heeft juist deze plek onder en tussen deze oude bomen een extreem rustige energie. Zodra je daar zit, voel je je voeten op de grond en als ik een keer een druk hoofd heb, verdwijnt de drukte daar.

Trouwens de olijfboom is niet alleen nuttig voor de olijven en de olie die ervan geperst wordt. Dat die olie een heilzame werking heeft is bekend en ik kon me niet voorstellen dat het blad die heilzaamheid niet zou hebben. Dus ben ik op zoek gegaan. Al een tiental jaar geleden.

Van olijfolie weten we inmiddels wel hoe gezond het is. Het vermindert het LDL cholesterol, waardoor het risico op aderverkalking en hart- en vaatproblemen afneemt. Het versterkt ook het immuunsysteem, waardoor bacteriën en parasieten minder kans hebben hun werk te doen.

Het olijfblad werd al in de oudheid geprezen om zijn antimicrobiële eigenschappen, het vermogen om de bloeddruk te verlagen en te reguleren, verkoudheid af te weren en problemen met hart- en bloedvaten te behandelen.

Er wordt ook olijfbladextract of -tinctuur gemaakt. Dat is geconcentreerder dan thee en makkelijk mee te nemen op reis of als er geen thee voorhanden is.

Vroeger, zeg maar in de jaren zestig van de vorige eeuw nog, was het hier in Alentejo normaal om olijfbladthee te drinken tegen allerlei klachten. Die gewoonte is in de vergetelheid geraakt omdat ook in deze uithoek van Europa de klassieke artsen zijn verdwenen samen met de kennis van natuurlijke heling. Tegenwoordig is in deze zuidelijke landen medicijnen slikken onderdeel van de cultuur geworden. Mijn huisarts vertelde me dat hij aan buitenlanders in de eerste bezoeken niets voorschrijft omdat ze kritisch zijn op medicijnen. Ze willen graag een diagnose en daarna zelf beslissen wat ze in hun lijf stoppen. De zuiderling slikt liever meteen.

Daar moet ik aan denken als ik in de vroegte ochtend onder het prachtige bladerdak een kop licht bittere olijfbladthee zit te drinken. Dan prijs ik de kracht en heilzaamheid die in ieder aspect van de olijfboom en in de hele natuur verborgen zijn. Wij mensen zijn deel van de ons omringende natuur die ons alle middelen biedt om gezond van lichaam en geest te blijven of te worden. Dat de mensheid verdwaald is in aardse zaken en de daarbij horende quick fix zoekt voor alles, weet ik al lang en ik weet ook dat je altijd weer het pad kunt terugvinden, als je je niet laat afleiden.

PORTUGUÊS | ENGLISH

De hedendaagse perceptie van yoga is net zo oppervlakkig als het leven van de moderne mens. Yoga zoals het van oorsprong bedoeld is, ligt mij na aan het hart. Daarom leg ik stap voor stap uit, aan de hand van mijn ervaringen en een intens helder boek, waarom yoga zoveel meer is dan een sport en inmiddels een miljardenindustrie. Alle eer gaat naar de auteur van dit boek: Zien door yoga, Patanjali’s Sutra’s van Jogchum Dijkstra uit 1980. Van hem heb ik veel geleerd.

Wil je de Yoga & More Nieuwsbrief ontvangen dan kun je je daarop abonneren.

Abonneer nu

Het is gratis. Wanneer je de brief al ontvangt in je e-mail, klik dan op de Nieuwsbrief (in de titel). Dan kom je op mijn Substack website waar je alle andere artikelen over onder andere de Sutra´s kunt lezen en over het leven in het algemeen.

In de eerste plaats doen we hatha-yoga om het wervelen van de geest te herkennen. Zo staat het in Sutra 1.21.

Zodra we in staat zijn het wervelen te kalmeren, verschijnt er iets anders, namelijk: je innerlijke getuige, de observator in je, het ziende. Sutra 1.32.

Door het kalmeren of stilleggen van de geest, ontstaat er afstand tot de verhalen die onbewust in onze hoofden ontstaan. En in die ruimte kunnen we onszelf observeren. Daarom is afstand leren nemen, belangrijk.

Zelf geloof ik niet dat we de hele geest tot zwijgen moeten brengen. Die hebben we nodig om het moderne leven vorm te geven. We zouden in staat moeten zijn de leiding te nemen over het denken. We moeten dus leren denken. We zijn nu eenmaal in het denkende tijdperk. Dat was 4000 jaar geleden toen yoga ontstond anders. In die tijd was de mens nog veel meer verbonden met het onzichtbare in het universum.

Het fijne is dat je geen yogamat, -les, -guru, -meester, -juf nodig hebt om dit te leren. Iedere dag de hele dag door kun je oefenen. In het dagelijks leven, bij alles wat je denkt, doet en zegt.

Zodra je een ongemakkelijk gevoel ervaart in je lichaam, weet je zeker dat er iets gedacht wordt in je hoofd en dat je dat gelooft zonder het aan de realiteit te hebben getoetst. Dat wordt in Sutra 1.4 zo mooi uitgelegd.

Zolang het ziende nog niet thuis is in zichzelf, blijft het zich vereenzelvigen met je innerlijke activiteiten. Met je voelen en denken, vergeten en herinneren, begeerte en angst. Al deze processen gaan buiten het ziende om. Ze gebeuren wel in je, maar ze zijn niet het wezenlijke.

Leren zien door yoga betekent, ervaren dat er iets in je is dat al die processen kan waarnemen zonder erdoor te worden beroerd. Dat je jezelf houdt voor iets wat je in wezen niet bent, aan die verblindheid wil de yoga een einde maken.

In de Sutra’s die volgen wordt uitgelegd wat die wervelingen zijn. Ik noem er alvast eentje: onwetendheid.

Hoe onwetend ben ik? Geef die vraag ruimte in je hoofd en lijf. De volgende aflevering meer daarover.

PORTUGUÊS | ENGLISH

In Holland zijn er meer mensen kind van de koloniën dan wordt gedacht. Velen weten het niet van zichzelf en als ze het weten, tobben ze met een schuldgevoel. Want het woord koloniën alleen al, is tegenwoordig genoeg voor verhitte discussies tussen Gutmensch en realist. Ik behoor - als kind van de koloniën - tot de laatste groep en beschouw mijzelf een realist over het fenomeen koloniën.

De vrouw op de foto is mijn grootmoeder Birdie van moederskant. Het is 1918. Ruim honderd jaar geleden. Ze staat in sarong en kabaja, op blote kakkies en voert haar honden. Birdie heeft vuurrood haar en bijna transparante lichtblauwe ogen. Ze staat achter haar huis ergens in het Padangse op Sumatra in wat toen Nederlands-Indië was en sinds mijn geboorte in 1949 de onafhankelijke republiek Indonesië.

Birdie zelf is ook een kind van de koloniën. In 1897 wordt ze geboren in Zuid-Afrika, toen een vreemdsoortige kolonie van Holland. Zoek maar op Wikipedia hoe dat zit. Haar Nederlandse vader Christiaan bouwt voor een Nederlands bedrijf aan de spoorlijnen en -bruggen die tot op de dag van vandaag nog in gebruik zijn. Daar ontmoet Christiaan de Ierse Elisabeth met wie hij trouwt. Birdie is hun eerste dochter. Nadat de Boeren de Boerenoorlog verliezen van de Britten, worden de Boeren door de Britten het land uitgezet. Christiaan mag blijven want getrouwd met een Brits onderdaan, maar wel onder voorwaarden en dat doet Christiaan niet. Ze vertrekken naar Holland. In twee jaar tijd worden daar nog twee kinderen geboren en dan is er werk in de echte kolonie, Indië. Daar komen ze aan in 1902. Christiaan bouwt ook daar spoorbruggen. Hij werkt veel en hard en vaak met gevaar voor eigen leven. Verder leeft het gezin een normaal leven zoals jij en ik.

Birdie trouwt als ze 19 jaar is. Met een Indischman. Mijn opa Wim heeft de donkere huidskleur van zijn Sumatraanse moeder en de achternaam van zijn Hollandse vader. Wim is tien jaar ouder dan Birdie. Mijn overgrootouders moeten wel even slikken. Het is in die tijd not done om te trouwen met iemand met een andere huidskleur dan de jouwe. Het is op Sumatra zelfs verboden.

Ze trouwen toch en krijgen drie kinderen. Ze leven zoals jij en ik en zoals alle mensen willen leven. Strevend naar tevredenheid. Ten tijde van deze foto heeft Birdie haar eerste zoon gekregen. Na het derde kind, bedenkt ze dat ze meer wil uit het leven. Ze gaat een kort jaar studeren in Parijs aan de toen befaamde Académie d’ Esthéticienne. Ze neemt het hele gezin mee. Eenmaal terug in de kolonie, begint ze een kap- en schoonheidssalon met de naam Institut de Beauté. In Bandoeng. Daar wordt hard aan de weg getimmerd. Ze leidt mensen op, biedt werkgelegenheid en breidt uit. Een zaak in Batavia (nu Jakarta) en ze heeft een mobiele zaak. Ze reist met mijn dan net volwassen moeder Els twee keer per jaar naar de buitengewesten en de eilanden om de vrouwen die in de rimboe wonen de luxe te bieden van een kapper aan huis.

De Tweede Wereldoorlog verandert alles. Kempetai, jappenkampen, buitenkampen, thuisland achterlaten, repatriëring in 1946 naar het kille Holland, want Nederlands staatsburgers.

Mijn grootvader Wim overlijdt al in 1951. In Nederland. Hij is net terug van zijn laatste reis naar Indonesië. Doodsoorzaak? Daarover lopen de verhalen nogal uiteen. Mijn grootmoeder Birdie begint nog een nieuwe kapperszaak in Den Haag onder dezelfde naam, aan de Schenkweg. Tot aan haar dood in 1960 runt ze de business zoals in Bandoeng.

Ik ben blij dat ik zoals mijn grootmoeder en moeder een kind van de koloniën ben. Het geeft mij een heldere en ruime blik op de wereld en op de geschiedenis voor zover die naar waarheid is geschreven. Ik weet het. Ik weet wat er mis is. Toen en nu. En vooral nu. Met alles wat we weten uit de geschiedenis is het vooral nu behoorlijk mis. Alle zogenaamde gevoelige onderwerpen zoals “koloniën en excuses” zijn misleiding en afleiding van waar het werkelijk over gaat. Zie jij het?

Dank je voor het lezen van wat ik schrijf over:

• mijn dagelijkse leven en werk in de bergen van de Alto Alentejo in Portugal;

• over hatha-yoga zoals het van oorsprong bedoeld is;

• over kwesties die samenhangen met het je bewust worden van je beweegredenen in het leven.

• En soms over mijn familiegeschiedenis waarover ik een boek schreef met de titel Kind van de koloniën.

Schrijf je in om niets te hoeven missen. Ik waardeer het enorm (er zijn al ruim 200 andere lezers - op naar de 250) en jouw financiële bijdrage voor mijn werk is vanzelfsprekend uitermate welkom.

Abonneer nu

Alvast dank! En deel mijn overpeinzingen!

Delen

Als je vragen hebt, stuur me een bericht! Ik antwoord altijd.

PORTUGUÊS | ENGLISH

Waarom is het zo belangrijk om het wervelen van de geest stil te leggen?

Misschien heb je je dat afgevraagd toen je het stuk las vorige week (je kunt het hier lezen). Misschien ook niet.

De spreuk die volgt, legt dat uit:

Er is dus iets in de mens dat in en achter al zijn doen en laten, al zijn waarnemingen en wensen, al zijn gevoelens en gedachten, aanwezig is als een onbewogen en stille toeschouwer. Ik noem dat de observator, dus dat wat ziet in jou.

Een wervelende geest versnippert de kracht van het aandachtig kunnen zijn. Pas als er rust is in het hoofd, kan de geest dat wat “ziet” in jou, waarnemen. En daar in die verbinding kun je de kern ervaren van waar het leven over gaat.

Iedereen kan er op los leven zoals hij zelf wil. Verdrinken in seks, drugs en rock ‘n’ roll. Oorlog voeren, hardlopen en onderduiken in de entertainment die de socials plegen te bieden. Het zijn veelal onbewuste manieren om diepliggende ongemakken/trauma’s niet te hoeven voelen. Veel van die ik-leef-er-op-los ervaringen zijn belangrijk om de materie ten diepste te kunnen ervaren. Dat is de bedoeling. En niet ieder mens hoeft de bodem van de put te voelen om bewust te worden. Sommigen worden al wakker voordat ze erin vallen.

En het mooiste is wanneer je uiteindelijk de geest tot rust kunt brengen en het leven kunt leven vanuit de observator met beide voeten op de grond. Dat noem ik evenwicht.

Abonneer nu

PORTUGUÊS | ENGLISH

Die woorden werden nog voor onze jaartelling uitgesproken, beoefend en later opgeschreven in de Yoga-Sutra, de yoga-spreuken van Pantanjali.

Nu, in onze 21ste eeuw zijn er talloze manieren bedacht om dat te doen: het wervelen stilleggen van de geest. Van Mindfullness tot Bosbaden en alles wat daar tussen in zit. Yoga, coaching en cursussen bewustwording zijn big business geworden. Er is een grote markt voor omdat de mens nou eenmaal van nature behoefte heeft aan geestelijke verdieping.

Diep van binnen weten we bijna allemaal dat er meer is dan geld en succes op de carrièreladder; dat de macht en onfeilbaarheid van de rede niet de innerlijke vreugde doet voelen die in ons leeft. In dit technologische tijdperk wordt meer tijd en geld besteed aan wapensystemen en artificiële of technologische intelligentie dan aan de primaire levensbehoeften van mens en natuur zoals schone lucht, schoon water, voldoende voedsel en vrede.

Onze eeuwige haast in het nastreven van allerlei, houdt ons weg van enige verdieping. Lees nog maar een keer deze spreuk:

Dat wervelen is de voortdurende maalstroom van gevoelens en gedachten in ons hoofd die verhindert dat we aanwezig kunnen zijn in het leven. Het stilleggen daarvan kan een verademing zijn. We zien dan eindelijk waar we zijn in ons leven, wat we denken, doen en zeggen en waarom. Dat is een moment van thuiskomen.

Dat stilleggen kan niet met geweld. Onder dwang. Onder moeten. Dan worden de wervelingen onderdrukt en veroorzaken later nog meer onrust. Vergelijk de wervelingen met een storm. Die moet ook uitwaaien.

Wanneer we stil zitten zonder iets te doen, verdringen we de wervelingen niet. We laten ze ongehinderd hun gang gaan totdat ze vanzelf stil worden. Merk je dat je bent afgeleid, herhaal dan de spreuk.

En ben je niet van de yoga, geen probleem. Prent dan de volgende spreuk in je hoofd zodat je die altijd paraat hebt:

In iedere situatie waarin je opmerkt dat je spanning voelt, denk je aan de spreuk en je herhaalt hem in stilte. De spanning zal wegebben.

Laat een reactie achter

Hier bij Yoga & More schrijf ik voor de deelnemers aan mijn hatha-yogalessen en mensen die geïnteresseerd zijn in het begrijpen van hun denken.

Deze berichten zijn soms uitnodigingen voor een volgende les, een beschouwing, een idee. Wat het ook is, het heeft altijd te maken met het bewustzijn dat denken, lichaam en gevoelens jouw gereedschappen zijn waarmee je een prettig leven kunt leiden. Meestal is het namelijk andersom. We hebben geen idee waarom we iets doen, zeggen of voelen. Wanneer je niet bij mij in de buurt woont, kun je gewoon meelezen. Voel je vooral welkom.

Abonneer nu

PORTUGUÊS | ENGLISH

2016 - De herinnering

De zon valt naar binnen door de grote glazen schuifpui die de grens vormt tussen de veranda en de kamer waar mijn bureau staat. Alleen de grens. Want met de deuren open en horren dicht is het alsof ik op de veranda zit. Daar kan ik ook gaan zitten schrijven, maar ja, mijn bureau lijkt wel mijn inspiratie te herbergen. Ik laat me buiten afleiden door de vogels, de insecten, het briesje, hond Koos en zelfs door die ene auto die af en toe langsrijdt.

Het is een jaar na onze tweede verhuizing naar Portugal in 2016 en alles dat een plaats moest krijgen heeft een plaats gekregen. Ik ben zelfs al aan het schuiven geweest met meubels. Dat is voor mij een goed teken. Ik heb dan verbinding met de energie van een nieuw huis. Want ik moet altijd wennen aan een nieuwe plek. Wat is praktisch? Dat weet ik pas na een tijdje. Na een tijdje aftasten en een tijdje het leven leven.

2026 – De conclusie

Wat in de uiterlijke wereld gebeurt, vindt ook plaats in de innerlijke wereld. Bijna alles dat daar een plaats moest krijgen heeft een plaats gekregen. Dat vind ik lastiger dan het huis. Ik word me daar altijd van bewust op het moment dat het huis mijn huis is geworden. Dan begint het echte werk. Tweehonderdvijftig verhuisdozen uitpakken is peanuts vergeleken bij het opnieuw inrichten van mijzelf.

Weet je wat ik het allermoeilijkste vind? Omgaan met vrijheid. Met het invulling geven aan mijn leven zoals ik dat wens.

Voorheen bestond mijn vrijheid uit wat niet ingevulde tijd die overbleef als ik al het andere voor iedereen had gedaan. Mijn ouders tevreden, mijn zus kon haar gang gaan, familie blij, werkgever blij, collega’s uit de wind en daar aan het einde van die rit, bleef ik soms over. Want ja zoals mijn moeder altijd zei: werk gaat voor het meisje. Die opmerking had ik als kind bloedserieus genomen blijkbaar en tot mijn manier van leven gemaakt. Eerst de ander dan ik en weet je, ik was daar ontzettend goed in. Mijn empathie reikte ver. En met plezier. Al begon het wel te tanen de laatste jaren. Ja, ik begon me zelfs te ergeren aan van alles en vooral aan mezelf.

Na een paar jaar wonen in de stilte, lukt het me mezelf aandacht geven. Zodra ik afwijk van mijn nieuw verworven inzicht heb ik een man die mij acuut corrigeert. Ik schrik me dan een hoedje. Niet van hem hoor, maar van hoe onbewust ik terugval in oude gewoonten.

Ik begrijp maar al te goed vanuit de praktijk en niet vanuit de boeken hoeveel inspanning het kost een nieuwe gewoonte aan te leren. Het vraagt om een wakker bewustzijn en discipline. Gelukkig heb ik die dankzij de opmerking van mijn moeder.

Laat een reactie achter

Delen

Abonneer nu

PORTUGUÊS | ENGLISH

Wanneer ik ’s ochtends in alle vroegte naar de moestuin loop om water te geven, zet ik een hoed op. Hoewel er rond zeven uur nog deels schaduw is van de grote olijfboom, voel ik liever niet de koperen ploert op mijn hoofd. Die hoed heb ik al minstens vijfendertig jaar. Kwam hem tegen in een winkel in Saint-Tropez toen Saint-Tropez nog Saint-Tropez was. Daar werden allerlei zomerhoeden verkocht van goede makelij, waaronder Panamahoeden. En deze sprong eruit. Ook gemaakt in Panama, met de hand gevlochten door kinderen veronderstel ik en donkerrood. Het is slap hoedje en lijkt niet op de beroemde hoed alleen dan in kwaliteit want onverslijtbaar.

Op mijn hoed zit een veelkleurige tokeh. Die kreeg is als kennismakingsgeschenk van mijn zwager Erik Hazelhoff Roelfzema. Hij arriveerde in 1990 Jakarta waar mijn zus - fotografe - Patricia Steur en ik al een paar dagen eerder waren aangekomen voor een boekproject. Hij kwam rechtstreeks uit Hawaii waar hij toen woonde om zich bij ons te voegen. Dat moment van aankomst op Hatta Airport zal ik nooit vergeten. Patricia en Erik waren blij elkaar weer te zien.

Bij het diner bestudeerde ik mijn nieuwe zwager-to-be met enige argwaan. Hij gaf mij deze tokeh. Het is een Hawaiiaanse. Mijn argwaan was trouwens na een paar dagen over. Mijn zus was toch weer op een heel leuke man verliefd geworden. Deze broche koester ik en de enige plek waar hij thuishoort is op mijn zonnehoed. En daar zit hij al jaren geluk aan mij te brengen.

Tokeh is trouwens de Indische naam voor een gekko. Zeg maar een soort tjitjak of hagedis maar dan eentje met zuignapjes aan zijn poten. In Indonesië noemen ze het een tokeh, naar het geluid dat het diertje maakt. De tokeh kan geluk brengen zo gaat het Indisch bijgeloof waarmee ik ben opgevoed. Maar alleen als hij zeven keer achter elkaar roept want dan mag je pas een wens doen. In de zwoele Indische nachten heb ik heel wat tokehs geteld. En soms ja, soms telde ik zeven keer en deed een wens. Het is natuurlijk bijgeloof, maar zoals met alle dingen die je gehoord hebt, is ook die informatie opgeslagen om nooit meer te vergeten.

Ik gaf later, in 1998 een boek uit over Indisch bijgeloof, van guna-guna tot rijst gemorst. Geschreven door Riny Boeijen en geïllustreerd door Louise Peeters. De titel was Rijst gemorst met als ondertitel (Over)leven met bijgeloof. Want dat is het hè, als je eenmaal kennis hebt genomen van al die verhalen, dan pas je wel op je tellen.

We hebben hier op de boerderij veel gekko’s op de veranda. Die roepen iets heel anders en dat komt natuurlijk omdat ze Portugees zijn. De Portugese plattelanders zijn trouwens als de dood voor tokehs. Als ze de kans krijgen slaan ze ze dood. Want in huis maken ze troep en erger nog, ze bijten. Dat is het bijgeloof hier.

Mij doen ze altijd denken aan Erik, die in 2010 veel te jong overleed en zeer wordt gemist. En, aan die heerlijke Indische nachten waarin het geluid van een gamelan met flarden op de wind komt aanwaaien.

Abonneer nu

PORTUGUÊS | ENGLISH

Vorige week schreef ik op de pagina van Yoga & More Mijn tekst van de week. Voor het geval je dat niet hebt gelezen, herhaal ik die tekst hier:

Later herinnerde ik me ineens helder een gesprek dat ik had met de oprichtster van de yogaschool waar ik rond 1978 mijn opleiding deed. Het was het eindgesprek, een review, na alle examens. Ik zat daar met voor mij drie mensen die gingen oordelen of ik al klaar was om lessen te geven. Eigenlijk was het een check of ik tot enig bewustzijn was gekomen in de afgelopen jaren. Ja, ik was en top yogi, want ik kon alles. Het eerste plusje. Ook kon ik goed les geven, dus dat was ook een plusje. Eigenlijk leek ik alles perfect te doen en dat was lastig te geloven. Argwaan kroop bij mij naar boven. Want dat kan niet. Ja, voor een “gym”-leraar zal het best perfect geweest zijn, maar was ik nou ook een echte yogi? Dat was en is nog steeds mijn streven.

Wat een yogi is? Dat is iemand die het zelfbewustzijn volledig heeft ontwikkeld. Zeg maar: iemand die gekomen is tot volkomen zelfkennis. Iemand die zijn drijfveren kent en in staat is oude patronen te doorbreken. Iemand die in turbulente tijden en omgeving zijn stilte kan bewaren. En ja, daar hoef je natuurlijk niet perse yoga voor te doen want er zijn vele wegen die leiden naar Rome. Ik volgde op uitnodiging al heel jong dit pad dat vele omwegen heeft gekend.

De oprichtster sloot het gesprek af met deze woorden:

“Wat heel goed zou zijn voor je ontwikkeling, om tot volledig bewustzijn te komen, is weg te blijven van de oceanen, zeeën en onrustig snelstromend water. Breng al je vrije tijd door aan een meer, het liefst in de bergen of in de bossen.”

Ik zat ineens als genageld aan mijn stoel. Hoezo? Aan een meer? In de bergen? In de bossen? Precies de locaties waar ik angst voor koesterde. Ze zag mijn vraag in mijn ogen en vervolgde:

“In het gladde oppervlakte van een meer kun je jezelf zien. Alleen in de stilte kun je horen wat er leeft van binnen. Kun je checken of het daar stil is of niet. Jij gaat altijd naar de oceanen waar de golven beuken op het strand en waar de wind de ruis van het water versterkt. Dan lijkt het stil van binnen. Dat is het niet. Al die geluiden en bewegingen overstemmen ieder geluid en beweging in jou. Zo kun je je nooit bewust worden van wat er speelt in je onderbewuste, wat je drijft tot actie in het leven. Dus ik wens je veel ruimte en stilte toe, want dat is jouw weg.”

We leven nu in 2026 en ze heeft gelijk gehad. Hoe belachelijk en verkeerd ik haar advies toen vond, toch leef ik al jaren in de bergen en de stilte. Pas toen ik hier terecht kwam zonder vooropgezet plan, wist ik het: hier hoor ik te zijn. Langzaam maar zeker neemt de innerlijke ruis af en kan ik mezelf zien voor wie ik ben en ben ik zelfs af en toe in staat mijn stilte te bewaren in turbulente tijden en situaties. Het is regelmatig een lastige en pijnlijke weg vol hobbels en stenen en takken en mensen en ik zou geen ander pad willen lopen.

Dus ja die oude filosoof Zhuang Zi wist het al ruim voor onze jaartelling en ik nu eindelijk ook:

Abonneer nu

PORTUGUÊS | ENGLISH

In de regio waar ik woon, vestigen zich veel jonge Portugezen die hun leven en werk in de stad achter zich laten om hier, in de oneindige ruimte van de Alto Alentejo, een nieuw leven te beginnen, aangepast aan het ritme van de natuur. Om het zo te zeggen: zoals het in het begin was — op menselijke schaal.

Deze nieuwkomers zijn over het algemeen bijzonder creatief in het bedenken van manieren om hun leven opnieuw vorm te geven. Een manier die gebaseerd is op een vredig bestaan, waarin geld niet langer de drijfveer is en waarin zij hun talenten gebruiken om de wereld voor iedereen een betere plek te maken. Het zijn hun verhalen die ik in deze serie vertel. Ter inspiratie, omdat blijkt dat alles mogelijk is. Om te leren, omdat we veel van anderen kunnen leren. Altijd. En ter vermaak, omdat het verhalen zijn die vreugde uitstralen. En dat werkt aanstekelijk.

Wanneer ik het pad oploop richting Lina’s huis, dat iets hoger ligt, tegen de rotsen aan en al van ver zichtbaar is, zie ik haar daar staan, in de schaduw van een van de bomen op haar land. Ze heeft een snoeischaar in haar hand. De zon schijnt en het voelt al als een zomerse dag, midden in de lente.

We begroeten elkaar uitbundig en besluiten naar binnen te gaan om in de koelte te zitten; bovendien wil ik haar gerenoveerde huis graag zien. In de herfst is er eindelijk gewerkt aan de isolatie van het dak, aan nieuwe slaapkamers voor haar zonen Salvador en João, die nu 17 en 14 jaar oud zijn, aan een kantoor voor Lina zelf, waar ze een studio gaat inrichten om video’s te monteren, en aan een nieuw terras aan de zijkant van het huis, waar het heerlijk vertoeven is op warme zomerdagen, omdat het in de schaduw ligt en een eindeloos uitzicht biedt over de natuur. In de keuken staat een nieuwe houtkachel die het huis in de winter ook verwarmt.

Ik leerde Lina da Paz kennen in 2016. Ze verscheen in mijn yogalessen en ik zag de grote transformatie van deze jonge moeder, die net uit de stad was gekomen en had besloten terug te keren om te leven op de plek waar ze geboren is, want ze is kleindochter en dochter van Marvão.

Lina werd een drijvende kracht achter initiatieven om een gemeenschap op te bouwen voor een nieuwe wereld, waarin de oorspronkelijke bewoners van onze dorpen en de nieuwkomers samenkomen. Het waren intense jaren die veel vruchten hebben afgeworpen en dat nog steeds doen. Lina is nog lang niet klaar — de wereld is tenslotte voortdurend in verandering.

De overgang van stad naar platteland werd ingegeven door het feit dat ze voor de tweede keer moeder werd. Dicht bij de natuur zijn we vrij, en kinderen nog meer.

Het was niet haar wens dat haar kinderen dezelfde schoolervaring zouden hebben als zij. School moet een plek zijn waar kinderen kunnen spelen en creëren, waar ze zich kunnen ontwikkelen en hun eigen persoonlijkheid kunnen versterken. Het Portugese onderwijssysteem lijkt sterk op het Franse. Jongeren brengen hele dagen door met leren stil te zitten en de regels van volwassenen te gehoorzamen. Lina, geboren in 1972, voelde zich als kind onderdrukt doordat ze op school niet zichzelf kon zijn. Ze wilde vrij zijn, spelen, creëren en antwoorden krijgen op haar nieuwsgierigheid. Ze wilde nieuwe dingen leren wanneer die wens zich voordeed. Bovendien had Lina, volgens de schoolnormen, meer tijd nodig om kennis te verwerken dan andere kinderen. Het gevolg was dat ze door leraren vaak apart werd gezet. Daardoor ging ze geloven dat ze niet capabel was, of minder capabel dan anderen.

“Mijn ouders werkten dag in dag uit in de fabriek om een toekomst te garanderen voor mijn oudere broer en mij. Ze hadden geen tijd en geen mogelijkheden om mij te ondersteunen bij de problemen die ik ondervond en waar ik nooit over sprak.”

“Later, toen ik vijftien of zestien was, in de 10e klas, begon school interessant te worden omdat ik een richting kon kiezen die beter bij mij paste, en ik koos voor de geesteswetenschappen. Na het afronden van de middelbare school nam ik een tussenjaar en volgde ik een opleiding in restauratie en conservering van moderne en oude keramiek. Een fascinerende opleiding, waar ik goede vrienden aan heb overgehouden.”

“Nee, eigenlijk heb ik niets met die opleiding gedaan, maar ik denk dat we soms dingen doen om mensen te ontmoeten die een belangrijke rol spelen in ons leven. Tijdelijk of voor altijd. En dat is daar gebeurd.”

Aan de universiteit studeerde Lina vijf jaar lang communicatiewetenschappen en cultuur, met een specialisatie in audiovisuele media.

Na haar studie nodigde een van haar docenten (regisseur Jorge Paixão da Costa) haar uit om met hem te werken als script supervisor. In die functie was ze verantwoordelijk voor de continuïteit tijdens opnames, voor aantekeningen in het script en voor de samenwerking met de regisseur, de technische ploeg en het montageteam. Met een goed salaris en een dynamische baan — die ook veeleisend was qua werktijden — deed Lina waardevolle ervaring op in teamwork. Toch raakte ze door de jaren heen steeds meer gefrustreerd.

“Ik had het gevoel dat mijn werk, mijn leven een soort barbie-spel was. De vriendschappen, de feesten, de menselijke relaties hadden weinig echtheid; het was allemaal erg oppervlakkig, intens maar oppervlakkig. Vermoeiend en veeleisend, er hing een zekere droefheid te midden van zoveel euforie. Uiteindelijk moest ik kiezen: erin verdrinken of vertrekken. Ik koos ervoor om te vertrekken.”

“Uit het leven wilde ik andere dingen halen; ik verlangde naar het echte, naar het hier en nu, naar het tastbare. Geld is nooit mijn drijfveer geweest. Op een dag, tijdens een gesprek met een regisseur met wie ik zeven jaar had gewerkt, keek hij me in de ogen en zei: ‘Lina, als je telkens zo chagrijnig kijkt wanneer ik zeg dat een scène klaar is, heb je twee opties: of je bent blij met je salaris, of je gaat je eigen leven leiden, de wereld ligt daar, op je te wachten.’ Die dag ging ik stilletjes naar huis en dook ik onder in mezelf.”

“Ik had twee dromen: voor walvissen zorgen en naar Afrika gaan. Ondanks mijn diepe liefde voor walvissen koos ik voor Afrika. Mijn ouders zouden het niet leuk vinden. En dat vonden ze ook niet. Het was een onzekere verandering, het zekere verlaten voor het onzekere — het was gekkenwerk. En ik werd steeds meer verliefd op die gekte.”

In het jaar 2000 kwam haar 25-jarige nichtje om het leven bij een auto-ongeluk. Dat had een enorme impact op Lina. Haar nicht was in haar ogen de perfecte vrouw, altijd behulpzaam en liefdevol voor iedereen, en toch stierf ze jong. Toen besefte Lina dat ze haar hart moest volgen en zich niet moest laten leiden door wat de maatschappij van haar verwachtte. Tegen de wil van haar vader in vertrok ze uiteindelijk naar Afrika.

De weg naar Afrika

“Een paar dagen na het gesprek met mijn vriend, de regisseur, las ik in de krant: een opleidingscursus van acht maanden in Noorwegen voor vrijwilligerswerk in Mozambique en Angola.”

Lina denkt geen twee keer na, pakt haar rugzak en vertrekt naar Noorwegen voor een informatief weekend.

“Oh, als ik daaraan denk! Ik heb toen zoveel geleerd. Het was een grote confrontatie met mezelf. Ik had, zo bleek later, een volledig geromantiseerd beeld van ‘helpen’ op het Afrikaanse continent. Destijds had ik nog geen idee van het verborgen kolonialisme dat door ngo’s wordt vertegenwoordigd. Ik was zo naïef. Maar goed, dat zegt iemand die het inmiddels heeft meegemaakt. Ik kwam in Noorwegen aan voor dat informatieve weekend. De opleidingsschool bevond zich in een oud hotel in de bergen van Lillehammer. Er waren mensen van over de hele wereld, computerlokalen, theater, van alles — ik was er helemaal weg van. Na dat weekend, dat bijna magisch leek, kregen we de rest van de informatie over wat nodig was om met de opleiding te beginnen. Toen besefte ik dat ik moest betalen om vrijwilligerswerk te doen; de cursus kostte uiteindelijk bijna 1700 euro. Ik vond dat veel geld en vroeg me af of het logisch was om te betalen om te werken. De directie zei dat ik niet moest opgeven en overtuigde me door te zeggen dat ik een erg communicatief persoon was en zeer geschikt voor deze opleiding en dat ik het benodigde bedrag kon verdienen als ik bereid was te werken in een van de sorteercentra van de organisatie in Kløften, vlak bij Oslo. Een sorteercentrum waar ik tweedehandskleding moest uitzoeken. ‘Werk daar een maand en betaal daarna de school’, zeiden ze. En ik dacht: waarom niet? Ik ben hier toch al… Dus ging ik.”

“Ik tekende het contract, alles was zo officieel, ze hadden zich aan alle kanten ingedekt, en ik reisde met de trein naar Kløften, waar ik ook een contract tekende. Ik dacht: klaag niet en go with the flow. Ik had geen gezin om te onderhouden, mijn ouders hadden het goed en ik had zelf wat spaargeld achter de hand. Na een maand stond ik alleen in een enorme loods, midden in juni, een maand waarin het niet donker wordt. Het werk was zwaar en erg repetitief. Er was niemand. Ik dacht dat ik gek zou worden, maar ik dacht aan mijn ouders en aan al die mensen die hun hele leven in fabrieken werken en elke dag hetzelfde doen. Zij waren mijn kracht en mijn inspiratie tijdens die verschrikkelijke en lange maand.”

De dag kwam om met de opleiding te beginnen: augustus in de Noorse bergen, een meer, mensen uit alle hoeken van Europa, alles in bloei.

“Ik was echt gelukkig in dit nieuwe hoofdstuk van mijn leven. Alles liep op rolletjes tot het moment waarop ze ons vertelden over de verplichte fondsenwerving om naar Afrika te kunnen gaan. We moesten in zeven weken ongeveer vijfduizend euro ophalen door tijdschriften van de projecten in Afrika van de organisatie te verkopen. Op straat in Noorwegen, Zweden en Denemarken, gratis slapen bij mensen die ons onderdak gaven en gratis eten bij mensen die ons eten gaven. Het spreekt voor zich dat zestig procent van de mensen ermee stopte en terugging naar hun land. Ik bleef. Ik kon niet terug; ik had mijn huis opgegeven, afscheid genomen van mijn vrienden en familie en mijn baan opgezegd. Nu was er maar één weg: vooruit. Ik kan je zeggen dat ik van de slechtste fondsenwerver de beste werd; ik verkocht tijdschriften aan iedereen die langs me liep. Het geheim zit in ieder van ons. Niemand houdt van bedelaars, het is een spiegel die moeilijk onder ogen te zien is, maar als je echt gelooft dat je een kans biedt — dat iemand anders, net als jij, de mogelijkheid krijgt om iets goeds te doen — dan stoppen de passanten. En dan gebeurt de magie. Ik heb prachtige mensen ontmoet op straat. Het was het zwaarste werk, maar zonder twijfel het meest bevredigende dat ik ooit heb meegemaakt.”

“Op school moesten we 800 punten behalen. We bestudeerden de cultuur van het Afrikaanse land waar we naartoe gingen, de basisbehoeften, waterzuivering, projecten rond gezondheid, onderwijs en lokale landbouw. We deden veel aan sport: skiën, wandelen en zwemmen. We verdeelden allerlei verantwoordelijkheden zoals koken, boodschappen doen, schoonmaken, organisatie, enzovoort. Nadat ik alles met veel moed had volbracht, kwam Angola.”

“Eenmaal in Angola kon ik mijn eigen projecten kiezen. Ik reisde door de regio, leerde het gebied kennen en koos ervoor om met toekomstige basisschoolleraren te werken. Mijn talent leek beter tot zijn recht te komen in het onderwijs, dankzij mijn achtergrond in communicatie.”

“In het jaar dat ik in Angola aankwam, was het land al 39 jaar afgesloten vanwege de burgeroorlog die volgde op de dekolonisatie in 1975. Er was geen toerisme. Er waren geen buitenlanders. Er was wel een sfeer van haat tegenover blanken, maar het was fiftyfifty. De andere helft vond het juist leuk en interessant wanneer er een blanke verscheen. Toen bijvoorbeeld de voorstelling Terra e Fogo, die ik met de leerlingen had ingestudeerd, werd opgevoerd, was er een groepje dat alles saboteerde. Uit haat tegen de koloniale overheerser die de Angolezen slecht had behandeld. Maar in het binnenland, bij de stammen, was dat niet het geval. Zij hadden minder geleden onder de kolonisatie dan de mensen in de stad.”

“Of ik me daar onveilig voelde, als jonge witte vrouw? Nee. Zij waren banger voor mij, omdat ik op mijn dertigste geen man had dus moest ik wel een angstaanjagende ziekte hebben. Ik beperkte me niet alleen tot de school, weet je. Ik hielp waar ik kon, bijvoorbeeld door zieken te helpen bij het lezen van medische voorschriften en, natuurlijk, gaf ik Portugese les.”

“Toen ik een nieuw project begon bij een stam ergens in de bush, legde ik uit wat we kwamen doen: een school openen. De soba’s (dorpshoofden) keken me verbaasd aan en vroegen: ‘Waarom?? Nou, kunnen lezen en schrijven kan helpen bij de ontwikkeling van een persoon. ‘Hoezo?’ was de volgende vraag. Ik begreep het goed. Die mensen hadden alles: een huis, een ‘zwembad’, eten. Bomen vol fruit, stromend water. Waarom zouden ze moeten leren lezen en schrijven? Meestal waren de stammen in alle opzichten gezond. Lezen en schrijven leek dus niet echt nodig om een vol en gelukkig leven te leiden. Maar het wordt belangrijk wanneer iemand zich wil ontwikkelen. En dat is een vrije keuze. En dat maakt iemand niet altijd beter, toch?”

“Daar, bij die stammen, heb ik menselijke waarden in hun puurste vorm leren kennen. Oprechtheid. Leven in een gemeenschap waar iedereen elkaar helpt. Sterker nog, de kinderen dachten vast dat ik een buitenaards wezen was. Ze volgden me overal. Ik kon niet eens naar de wc zonder gezelschap.”

Lina brengt acht maanden door op verschillende plekken in Angola en daarna loopt haar eerste ‘contract’ af. Maar ze is nog niet klaar om terug te keren naar Europa. Ze had zich voorbereid om te vertrekken, maar niet om terug te gaan. Ze was inmiddels een ander persoon. Ze vertrekt naar Zuid-Afrika waar ze een maand doorbrengt in Durban en ontmoet daar de leiding van de organisatie waarvoor ze vrijwilligerswerk heeft gedaan. Ze nodigen haar uit voor een vergadering waarin het management voorstelt haar een ‘hersenspoeling’ te geven en haar daarna officieel in dienst te nemen. Ze zijn tevreden over haar werk en beschouwen haar als een meerwaarde voor de organisatie. Alleen moet ze eerst nog de rapporten van haar projecten inleveren.

“Ik moest toen opnieuw nadenken over wat ik echt wilde in mijn leven en vroeg een pauze van een uur tijdens de vergadering. In het gebouw kwam ik een Duitse vriend tegen, Mattias. Ik vertelde hem over mijn dilemma. Zonder aarzelen zei hij dat ik het aanbod niet moest accepteren, dat ik moest onthouden wat mij daar had gebracht, wat ik had meegemaakt en wat ik met me mee wilde nemen — de rest moest ik loslaten, dat was niets voor mij. Wijze woorden die mij weer op het juiste pad brachten. Ik ging terug naar de vergaderzaal, gooide de deur wijd open en riep: ‘Ik blijf niet!’ En daar ging ik. Er waren vrijwilligers die wel bleven. De leiding van de ngo woonde in Belize en hield zich met van alles en nog wat bezig, zoals wapenhandel en de smokkel van diamanten. Alle oorlogen werden daarmee gevoed. Het was een publiek geheim.”

Het is een moeilijke periode in Durban. De overgang van het harmonieuze leven in de savanne naar deze stad, waar racisme, apartheid en haat overheersen, is groot. Lina is eigenlijk in shock.

“Toen ben ik op de bus naar Malawi gestapt. Via Zimbabwe. Door het prachtige Mozambique, waar ik met dolfijnen heb gezwommen. Omdat ik blank was, werd ik voortdurend aangehouden en wilde iedereen altijd geld. Er is daar geen ander onderwerp dan geld. Ik kwam dat overal tegen. Ik heb verschillende ngo’s bezocht, hoewel ik al had begrepen dat deze organisaties niet zo integer waren als ze lijken en dat ze vrijwilligers gebruikten als een soort uithangbord.”

Terug naar Portugal

Tijdens haar verblijf in Afrika onderhoudt Lina een diepgaande correspondentie met haar moeder. De band tussen hen wordt daardoor sterker. Haar vader laat zijn koppigheid en gesloten houding varen en haalt haar zelfs persoonlijk op van de luchthaven.

“En dat was de eerste keer in mijn leven dat ik een lang gesprek met hem had. Hij wilde alles weten over Angola en Mozambique en vooral over de plekken waar hij tijdens de oorlog had gediend.”

Lina gaat bij een vriendin in Lissabon wonen. Vanaf dat moment stapelen de tegenslagen zich op. Ze krijgt een ongeluk, verbrandt haar hand en maakt nog andere vervelende dingen mee.

“Ik voelde me totaal niet verbonden met Lissabon of met mijn oude vrienden. Ik had geen gespreksonderwerpen meer met hen. Een goede vriend, Hugo, raadde me aan om naar een gespecialiseerde psycholoog te gaan, omdat er iets niet klopte. Ik was een ander mens geworden, maar ik was niet echt aanwezig in het leven. Weet je, ik geloof dat we moeten accepteren wat het leven ons brengt. Die psychologe was het beste wat ik ooit heb gedaan. Ze deed regressietherapie. Dat hielp enorm om me te stabiliseren. Ze behandelde me als een kind. En ik denk dat het deel van mijn jeugd waarin ik ongelukkig was en me te min voelde of niet capabel, zo werd geïntegreerd. Een jaar lang ging ik naar haar toe. Twee keer per week. Na elke sessie zei ik: nooit meer en toch ging ik altijd weer terug.”

De bevriende regisseur hoort dat ze terug is en biedt haar meteen een baan aan, maar Lina is de nieuwe Lina.

“Weet je, ik heb altijd het vertrouwen dat het leven goed zal lopen en ik heb die baan niet aangenomen, ondanks het fantastische salaris.”

Er komt iets nieuws op haar pad. Het is 2007. Samen met enkele vrienden opent ze de eerste B&B van Lissabon: Lisbon Story Guesthouse, die overigens nog steeds bestaat. Het is meteen een succes. Toeristen staan elke dag van de week in de rij.

Ze koopt een huisje in Lissabon, in Mouraria. Het is een klein maar aangenaam huis. Ze heeft geen televisie nodig. Als je de ramen opent, trekt de hele wereld aan je voorbij.

Begin 2008 leert ze Eduardo kennen. Ze worden verliefd en datzelfde jaar wordt Salvador geboren. Drie jaar later, in 2011, wordt João geboren en verhuist het jonge gezin naar een groter huis in dezelfde wijk. Lina betaalt de initiële investering van het Lisbon Story Guesthouse terug en nog voordat ze winst begint te maken, besluiten Lina en Eduardo naar Marvão te verhuizen, haar ‘moederland’ in het rustige Alto Alentejo. Daar begint een nieuw familieproject.

Een nieuw leven in Marvão

“Marvão was voor ons geen onbekend terrein. We gingen hier regelmatig op vakantie en ik wist uit ervaring dat een pension een goede zaak zou zijn. Na de bankencrisis van 2008 verslechterde alles in Lissabon. Eduardo had als designer weinig werk. Het was dus het perfecte moment om van richting te veranderen. Mijn ouders komen van hier en bezochten regelmatig mijn grootmoeder, die toen in dit huis woonde. We huurden een huisje in Relva en openden Trainspot Guesthouse. Met twee werknemers. Iedereen verdiende hetzelfde, iedereen deed hetzelfde werk. Alles werd gedeeld. Mijn ideale team. Het was trouwens mijn moeder die me wees op het station van Beirã-Marvão en het gebouw van het oude restaurant dat daar verlaten stond. Het is eigendom van de spoorwegmaatschappij, die ons toestemming gaf om het te exploiteren.”

Met hun talent bouwen en runnen ze Trainspot tussen 2012 en 2019. Met subsidie starten ze de verbouwing en het toeristische project, dat ze zo snel mogelijk afbetalen. Lina had van haar vader geleerd om nooit schulden te maken. Zodra de investering is terugbetaald, verlaat ze opnieuw het project en start ze haar eigen initiatief: Casa dos Corações – regeneratief toerisme, met focus op ecologische en sociale bewustwording.

“Iedereen die hier komt, denkt eerst aan geld verdienen. Ik ben niet zo. Ik weet dat er altijd werk en geld is om de rekeningen te betalen. Water, elektriciteit, gas, de kinderen en hout voor de kachel. Ik kom niets tekort. Het heeft met opvoeding te maken. Geld. Werk. Dat is de leidraad.”

Wanneer vier jaar later haar grootmoeder overlijdt, erft Lina het huis. Opnieuw zit het haar mee. Niemand anders in de familie heeft interesse. Het lijkt alsof er eindelijk rust komt. Maar die rust is relatief, want ondertussen hebben ze een school opgericht met de leercommunity Planeta Alecrim.

“Ja, een school waar het onderwijs ten dienste staat van het kind. Ik wilde niet dat mijn kinderen hetzelfde doormaakten als ik op de basisschool. Eduardo heeft daarin veel geholpen. Hij was belangrijk in mijn leven. De school deed de kinderen goed. Het zijn oprechte en ontwikkelde kinderen, met meer wijsheid en kennis dan kinderen uit het reguliere onderwijs. Op het hoogtepunt hadden we 32 leerlingen. Gezinnen verhuisden hier speciaal naartoe, zelfs uit Spanje. Maar om zo’n school te laten functioneren, heb je volwassenen nodig die zich niet opdringen. De kinderen doen het goed, maar ouders hebben vaak moeite met hun eigen emoties. Ze zijn onvolwassen en onbewust, ook al denken ze van niet. Het grootste probleem is een gebrek aan zelfvertrouwen dat ze op anderen projecteren. Samenwerken en bijdragen levert veel meer op dan star vasthouden aan ‘dit is mijn idee’. Dat is ouderwets denken en leidt nergens toe.”

Anno nu zitten Lina’s zonen op een gewone middelbare school en doen ze het uitstekend, net als de andere kinderen van Planeta Alecrim. Het is een plezier om te zien hoe ze opgroeien tot zelfverzekerde, moedige en empathische mensen.

In 2019 gaan Lina en Eduardo uit elkaar. Hun idealen liggen te ver uit elkaar. Trainspot gaat over in de handen van Eduardo’s zus en de moeilijke periode van de scheiding ligt inmiddels achter hen.

“Ja, ik ben veel veranderd. Het is alsof ik nooit ben uitgeleerd. Ik ontdekte dat ik emotioneel te afhankelijk was van anderen. Ik had altijd bevestiging nodig. Daarom besloot ik dat ik die oude huid moest afwerpen, zoals slangen dat doen. Er waren te veel toxische relaties in mijn leven, die had ik zelf toegelaten. Niemand is schuldig. Toen er een retraite op mijn pad kwam, ben ik gegaan. Dat heeft me veel oprechter gemaakt en ik ben minder bang om mezelf te uiten.”

Eduardo werkt weer als designer, heeft een nieuwe partner en woont nog steeds in hetzelfde dorp. Lina werkt aan een nieuw project: Zero Lixo (nul afval) een ecocentrum voor afvalverwerking. Ze geeft opleidingen over compostering en werkt samen met de burgemeester die tevens wethouder van milieu is.

“Er is ook een prachtig initiatief in Beirã. In het stationsgebouw is een coöperatie opgericht: Terra à Mão. Dat was ook al lang mijn droom. Toen ik Paulo ontmoette, met ervaring in een coöperatie in België, viel alles op zijn plaats. De coöperatie heeft een ouderwetse winkel, VouàVenda, waar lokale producenten hun producten kunnen verkopen en waar je iets kunt drinken of eten en gezellig praten.”

“De winkel ontstond uit een lokale behoefte. Oudere vrouwen moeten soms vier kilometer afleggen voor een pak zout. Tegelijk zijn er veel landbouwoverschotten. Lokale behoeften zijn geen prioriteit voor de overheid — toerisme wel. Maar woningtekort en speculatie worden steeds erger.”

Lina werkt niet meer in het toerisme. Ze stopte toen ze besefte dat toerisme een nieuwe vorm van kolonisatie is.

“De vergaderingen van VouàVenda zijn heerlijk. Luisteren, respect en verantwoordelijkheid staan centraal. We beginnen altijd met hoe iedereen zich voelt. Ideeën worden gedeeld en samen verbeterd. En wonderlijk genoeg werkt dit in Portugal. Iedereen komt zelfs op tijd.”

Lina glimlacht en zet thee. We gaan buiten zitten in de schaduw.

Ik stel haar nog één vraag.

“Wat me aantrekt in deze regio? De energie van de aarde is belangrijker dan geld. Het graniet is oeroud en heeft een helende kracht. Mensen veranderen hier. Het is een ruwe natuur waarin alleen sterke dingen overleven. Het dwingt tot eerlijkheid. Zwart of wit. Rauw, oprecht. Met genoeg zelfkennis want dat is waarnaar ik streef, hoef je niet mee te gaan in de angst die door media wordt gevoed. Hier verhogen we de energie om de wereld te verbeteren. De eerste stap is onze eigen schaduw onder ogen zien. Deze plek versnelt bewustzijn. Daarom voelen alleen moedige, ontwakende mensen zich hier thuis.”

Nu wacht ze nog op middelen om videoapparatuur te kopen. Er ligt al veel materiaal klaar voor de eerste documentaire. Het lijkt alsof Lina’s leven zelf een film is, een film waarvan zij elke dag het script schrijft en die ze zelf regisseert.

Wat een mooi leven!

Bedankt voor het lezen van mijn werk over:

• mijn dagelijks leven en werk in Marvão;

• hatha-yoga in zijn oorspronkelijke vorm;

• bewustwording en levenskeuzes.

Abonneer je om niets te missen. Dank voor de steun — er zijn al meer dan 200 lezers.

Abonneer nu

Alvast bedankt — en deel mijn teksten gerust!

Delen

Heb je vragen? Stuur me een bericht — ik antwoord altijd.

Hier bij Yoga & More schrijf ik voor de deelnemers aan mijn hatha-yogalessen en mensen die geïnteresseerd zijn in het begrijpen van hun denken.

Deze berichten zijn soms uitnodigingen voor een volgende les, een beschouwing, een idee. Wat het ook is, het heeft altijd te maken met het bewustzijn dat denken, lichaam en gevoelens jouw gereedschappen zijn waarmee je een prettig leven kunt leiden. Meestal is het namelijk andersom. We hebben geen idee waarom we iets doen, zeggen of voelen. Wanneer je niet bij mij in de buurt woont, kun je gewoon meelezen. Voel je vooral welkom.

Men spiegelt zich niet in stromend water,

alleen de stilte kan alles stil maken.

Lieve mensen,

Iedere week begin ik op maandag met een nieuw yoga-programma. Om drie redenen.

1. Om me niet te “vervelen” van het vele herhalen.

2. Om te vermijden dat ik alleen maar doe waar ik goed in ben of wat goed voelt.

3. Om iedere week weer uitgedaagd te worden om mijn fysieke en mentale grenzen te onderzoeken.

En daar hoort iedere week een nieuwe tekst bij. Ter contemplatie. Vanochtend dacht ik: die ga ik met jullie delen.

Het is een tekst om te lezen en vervolgens in je ochtendmeditatie binnen te laten komen. Begrijp je een tekst niet, dan lees je die nog een keer en nog een keer. Pas wanneer je de woorden denkt te begrijpen, neem je ze mee je meditatie in en bekijkt de woorden en de betekenis van een afstand. Zonder interpretatie en oordelen want dat zijn oude verhalen.

Na enige training zul je merken dat die tekst de hele dag op de achtergrond blijft meelopen met je. Ook kan er een situatie ontstaan waarin je het werkelijk ineens ziet. Wat er bedoeld wordt.

Misschien mediteer je niet in de ochtend. Als dat zo is, ga dan gewoon ergens zitten, zet een timer op vijf minuten (later kun je meer minuten doen), lees de tekst, sluit je ogen en concentreer je alleen op de woorden die je net hebt gelezen. Zonder afleiding. Gaat de timer? Dan sta je op want dan ben je klaar met je eerste meditatie.

Succes en plezier.

Liefs, Liesbeth

PORTUGUÊS | ENGLISH

Deze uitspraak las ik jaren geleden op een tentoonstelling over het werk van László Moholy-Nagy in het Haagse Gemeentemuseum dat tegenwoordig Kunstmuseum heet. Moholy-Nagy verstaat bovenal de kunst van het licht.

Toen ik die uitspraak opnieuw tegenkwam bij het opruimen van mijn archief, moest ik denken aan het Make love, not war uit de jaren zestig. Waar kunst is, is geen oorlog want mensen die kunst maken, kunnen geen oorlog voeren en mensen die oorlog voeren, kunnen geen kunst maken. En dan bedoel ik niet de objecten die in musea hangen of staan.

Ik bedoel de kunst van het leven.

De kunst van vriendschappen bouwen en onderhouden.

De kunst van genieten wat je omstandigheden ook mogen zijn.

De kunst van de ander helpen zonder jezelf in te leveren.

De kunst van prettig bezig zijn en daar ook nog geld mee verdienen.

De kunst van het communiceren.

En als laatste de kunst van de verantwoording nemen voor je leven. Dat zijn de mooiste kunstjes die je een leven lang kunt oefenen.

Alle vormen van kunst zijn een bewuste creatie van iets moois of betekenisvols met behulp van vaardigheid en verbeelding.

Ik heb echt nooit tijd voor oorlogvoeren want vaardig worden in vrede is een leven vullend programma.

Abonneer nu

Delen

Laat een reactie achter

Vanochtend realiseerde ik me opnieuw dat de waan van de dag niets te maken heeft met de realiteit.

De waan van de dag wordt vormgegeven door het nieuws over de toestand in de wereld en door het continue voeren van de verdeeldheid tussen de mensen. ALLE media doen er aan mee.

De realiteit wordt vormgegeven door mijzelf. Bewust of onbewust. Door wat ik toesta te gebeuren in mijn leven, mijn habitat en alle mensen die daarin blijvend of tijdelijk een rol spelen.

Die waan van de nieuwssites wordt bijna alleen nog maar uitgespuugd via korte filmpjes. Van allerlei totaal onbelangrijke zaken worden live blogs gemaakt, alsof iemand per minuut op de hoogte gehouden wil worden van het hoger beroep van Ali B.

Deze ochtend viel dit in mijn oog:

• Ex-profvoetballers gaan meedoen aan een dating programma.

• Israel geeft met enige tegenzin toestemming aan een hoogwaardigheidsbekleder van het Vaticaan om een heiligdom te bezoeken in Jeruzalem wanneer hij maar wil. Blijkbaar was hem dat eerst geweigerd.

• Een zekere Nicole van One Taste krijgt in Californië in hoger beroep negen jaar cel voor het inzetten van kwetsbare vrouwen bij cursussen orgasmische (zo staat het er) meditatie.

En toen heb ik mijn scherm dichtgeklapt. Het nieuws over de oorlogen lees ik nauwelijks meer. De weldenkende journalisten op Substack die gelukkig nog een platform hebben, doen onderzoek, schrijven, verklaren en schetsen achtergronden. Ook niet-journalisten geven hun mening en schrijven over de misstanden. Het is inmiddels zoveel dat ik het nog nauwelijks lees op een paar uitzonderingen na, zoals Bart Nijman.

Want de vraag rijst bij mij steevast: hoe lossen wij, de mensen, dit op?

Me verdiepen in al die ellende en kundige uiteenzettingen helpt mij niet aan verheffende gedachten. Hooguit kan een negatief gevoel van machteloosheid zich van mij meester maken, want de oplossing ligt niet daar. Helpen alle beschouwingen en waarheidsvindingen de wereldvrede? Nee. Het helpt vooral het negatieve te voeden.

Ik schrijf vanwege de toestand in de wereld de laatste tijd misschien wat veel over bewustwording van je eigen gedrag en vooral je denken. Dat heeft meer te maken met de hoop die ik koester dat bewustwording voor de grote groep nog mogelijk is want het is toch echt de enige weg naar wereldvrede.

Het liefst schrijf ik over de lichtheid van het bestaan, over wat het leven waardevol maakt. Dat is ook waarover ik het liefste lees. Over de menselijke maat in het dagelijks bestaan, want in alles zit wel een kort (fictief), grappig en verheffend verhaal.

“En de oorlogen dan?” Dat wordt me dan gevraagd.

“Jij hebt makkelijk praten!” Dat wordt me dan verwijtend gezegd. En het geeft mij te denken. Meestal reageer ik niet, maar laatst heb ik antwoord gegeven toen opnieuw iemand mij dat verwijt maakte en dat ik niet genoeg meelijd met de mensen die in de oorlogen zitten.

“Ja, inderdaad”, antwoordde ik, “en dat geeft mij een uiterst belangrijke taak en jou ook en aan iedereen die niet in die oorlogsgebieden leeft. Wij moeten als meerderheid die in relatieve vrijheid en vrede leeft, stand houden en ons niet in die negatieve show laten trekken die ALLE media ons voorschotelen zelfs als het positief is bedoeld. Dat voedt altijd, zonder uitzondering, alle tegenstellingen. Zonder ophouden. Want daarop is oorlog gebaseerd.”

Het is even stil in het gezelschap en nu ik toch mijn mond heb opengedaan, kan ik de rest ook wel zeggen.

“Liefdevol omgaan met je medemens is voor de hele wereld de enige weg uit al die ellende. Eenheid in plaats van verdeeldheid. En dat is voor bijna iedereen de lastigste taak die er is: onvoorwaardelijk liefhebben. Alleen dat helpt de energie te verhogen in de wereld. Je kunt beginnen door erover na te denken en hoe langer en standvastiger je dat doet hoe meer je het ook kunt voelen in je lijf en in de praktijk brengen. Doe iedere dag maar iets voor iemand, honderd procent bewust, zonder iets terug te verwachten. Behandel iedereen zoals je zelf behandelt zou willen worden. Ook honderd procent bewust. Het klinkt misschien stichtelijk en dat is het enige waar het over gaat.”

Stilte.

“Dus als jij actief wilt werken aan vrede, dan weet je nu wat je te doen staat, vanuit je makkelijk-praten-positie, en huil niet langer mee met de media. Dat is te makkelijk. Ga er maar aanstaan! Ik hoor wel van je hoe je vordert.”

Stilte.

Dank je voor het lezen van wat ik schrijf over:

• mijn dagelijkse leven en werk in de bergen van de Alto Alentejo in Portugal;

• over hatha-yoga zoals het van oorsprong bedoeld is;

• over kwesties die samenhangen met het je bewust worden van je beweegredenen in het leven.

Schrijf je in om niets te hoeven missen. Ik waardeer het enorm (er zijn al ruim 200 andere lezers - op naar de 250) en jouw financiële bijdrage voor mijn werk is vanzelfsprekend uitermate welkom.

Abonneer nu

Alvast dank! En deel mijn overpeinzingen!

Delen

Als je vragen hebt, stuur me een bericht! Ik antwoord altijd.

PORTUGUÊS | ENGLISH

Yoga & Meer orde in de chaos

Zondag, 29 maart 2026 | 10:00 uur

Bombeiros | Santo António das Areias

Hier op het land zijn de veranderingen van de seizoenen aan alles merkbaar. Zo midden in de natuur kan dat ook niet anders. De flora verandert en de fauna doet net zo hard mee. Wanneer we een paar weken verder zijn in het nieuwe seizoen is alles wat ik met mijn fysieke zintuigen kan waarnemen, anders.

De mussen bouwen hun nesten onder het dak van de veranda waarbij in deze diepe stilte de herrie binnenkomt als oorverdovend. Praatjesmakers zijn het. Het gras in de olijfboomgaard hoor je groeien en alle kleuren wilde bloemen verschijnen. De dagen zijn warm, de nachten koud, dus de houtkachel gaat in de avond nog aan.

In de oude, veelal vochtige huizen staan alle ramen open overdag, om te luchten en de zon binnen te laten komen. De inhoud van laden en kasten wordt schoongemaakt en te drogen gelegd in de zon. Waar we de hele winter hebben gecocoond, verzameld, vastgehouden, in het duister getast en ons verdiept in onszelf om wat licht te vinden, is de tijd aangebroken om langzaam naar buiten te keren; die beweging bereikt zijn hoogtepunt in de zomer. Als het goed is gaat dat stap voor stap. Zo mooi de natuur (en dat ben jij ook; niet meer en niet minder) altijd in beweging zonder enige error of stress.

Bij deze beweging naar buiten toe hoort het opruimen of vernieuwen van je huis, van je nest. En, met het opruimen van je huis, gebeurt er iets interessants. Je ruimt tegelijkertijd op wat je de hele winter bij je hebt gehouden en niet meer nodig hebt. Tijdens die donkere dagen ben je je misschien bewust geworden van iets in jezelf en dat kun je nu wegdoen tegelijk met oude kleding en meer dingen die geen enkel nut meer hebben voor je.

Die tweeledige opruiming gebeurt automatisch. Je hoeft er niet uitgebreid over na te denken of op zoek te gaan naar trauma’s of zo of er een cursus voor te doen. Gewoon, de handeling van opruimen en organiseren zonder afleiding van podcast of muziek, dus met al je aandacht bij je handen, is genoeg om het innerlijk op te schonen. Je hoeft niets te benoemen, je hoeft geen nieuwe verhalen te maken over jezelf, je hoeft alleen maar aandachtig je kasten op te ruimen.

Er zijn om een of andere reden veel vrouwen (en mannen) die een hekel hebben aan hun huis aanharken, liever onkruid trekken in de tuin, sporten, spelen met auto’s, in de kroeg hangen, op terrassen zitten, anderen advies geven of winkelen. Dat is een gemiste kans. Een kans die zich maar een keer per jaar aandient.

Het aandachtig opruimen van materieel bezit werkt diep door in de geest en het lichaam. Dat is de beweging van de lente. Het helpt de mens om zichzelf te organiseren, met achterlating van de verwarring en twijfels in het hoofd en fysieke klachten.

En zo blijkt dat alles een keuze is. Zelfs je opgeruimd voelen of in chaos leven.

Tot zondag of een andere keer.

Liefs, Liesbeth

Hier bij Yoga & More schrijf ik voor de deelnemers aan mijn hatha-yogalessen en mensen die geïnteresseerd zijn in het begrijpen van hun denken.

Deze berichten zijn soms uitnodigingen voor een volgende les, een beschouwing, een idee. Wat het ook is, het heeft altijd te maken met het bewustzijn dat denken, lichaam en gevoelens jouw gereedschappen zijn waarmee je een prettig leven kunt leiden. Meestal is het namelijk andersom. We hebben geen idee waarom we iets doen, zeggen of voelen.

Wanneer je niet bij mij in de buurt woont, kun je gewoon meelezen. Voel je vooral welkom.

Abonneer nu

PORTUGUÊS | ENGLISH

Yoga & Meer Vreugde

Zondag 22 maart 2026 | 10:00 uur

Bombeiros | Santo António das Areias

Lieve mensen,

Vrijdag was het de internationale dag van het geluk. De Universidade Sénior de Marvão heeft dat uitgebreid gevierd samen met de Universidade van Castelo de Vide. In de grote zaal van het cultureel centrum van Santo António das Areias.

Ik was gevraagd om de opening te doen met wat mentale yoga want ruimte voor fysieke beweging was er niet. De zaal was stampvol. Ik vermoed dat er zo’n honderd mensen waren die gezamenlijk vrolijkheid, plezier en geluk gingen ervaren en dat is op zeker goed gelukt onder leiding van Luís Miguel Serrano. Een top-entertainer.

Geluk betekent voor mij iets tijdelijks. Het zijn momenten die voorbij gaan en weer komen, zoals de getijden van de oceaan. Zo is het vieren van deze dag ook een moment dat weer voorbijgaat.

Geluk is altijd afhankelijk van iets buiten ons. Van een persoon, van een gebeurtenis, van een situatie waarin we terecht komen. Dus als wij een verwachting hebben dat iets dat wij ondernemen geluk gaat brengen, kunnen we ook bedrogen uitkomen en iemand anders, een situatie of een gebeurtenis de schuld geven. Iets buiten onszelf. We zijn dan ineens het slachtoffer.

De meeste mensen zijn altijd op zoek naar een moment van geluk dat nooit zal beklijven. Om je goed en levend te voelen is dat niet nodig. Er is een constante in ons die dat voor ons doet.

Wij mensen dragen in ons een constante vreugde, dat is wat we willen ervaren. Die vreugde is altijd aanwezig in ons hele lichaam. Vreugde is onafhankelijk. Het heeft niets nodig buiten ons om het te kunnen voelen. Geen andere mensen, geen gebeurtenis. Niets. Het enige dat nodig is dat wij ons daarvan bewust zijn.

Vreugde is een staat van bewustzijn en staat gelijk aan levenskracht en zolang wij leven, is die kracht in ons. Wat ons verhindert om vreugde te ervaren is ons oppermachtige krachtige onbewuste denken. Omdat we alles geloven dat in ons hoofd omgaat leven we altijd of in het verleden of in de toekomst en nooit in het nu. Vreugde gaat pas stralen als we NU leven.

De opdracht is dus ons bewust te worden van hoe ons denken werkt. De gedachten hoef je niet uit te schakelen – dat kan niet – je kunt ze wel leren observeren. Weten waar ze vandaan komen, wat het waarheidsgehalte is en welke emoties daarmee verbonden zijn. (lees andere blogs hierover, zoals deze).

Zondag gaan we de innerlijke vreugde ervaren zodat ook jij een onderscheid kunt leren maken tussen geluk en vreugde. Geluk is fantastisch en maakt je afhankelijk. Vreugde straalt door jou heen naar alles en iedereen.

Tot zondag of een andere keer.

Liefs, Liesbeth

Hier bij Yoga & More schrijf ik voor de deelnemers aan mijn yoga- en bewustzijnslessen en mensen die geïnteresseerd zijn in het begrijpen van hun denken.

Deze berichten zijn soms uitnodigingen voor een volgende les, een beschouwing, een idee. Wat het ook is, het heeft altijd te maken met het bewustzijn dat denken, lichaam en gevoelens jouw gereedschappen zijn waarmee je een prettig leven kunt leiden. Meestal is het namelijk andersom. We hebben geen idee waarom we iets doen, zeggen of voelen.

Wanneer je niet bij mij in de buurt woont, kun je gewoon meelezen. Voel je vooral welkom om je te abonneren.

Abonneer nu

PORTUGUÊS | ENGLISH

In het gebied waar ik woon, vestigen zich veel jonge Portugese mensen die het stadse leven en werk achter zich laten om hier in de oneindige ruimte van Alto Alentejo een nieuw leven te beginnen dat is ingericht op het ritme van de natuur. Zeg maar: op de menselijke maat.

Deze nieuwkomers zijn over het algemeen erg creatief en verzinnen allerlei manieren om aan de kost te komen. Manieren waarbij hun talenten tot hun recht komen. De meesten slagen daarin en blijven zoals Maria en Jorge die hier zo’n tien jaar geleden aankwamen. Hun verhalen zijn inspirerend en daarom wil ik ze vertellen.

Wanneer ik het bord Terra Faz Bem volg zie ik dat het is gemaakt van een stuk kurk. Het hangt aan het begin van het pad dat overschaduwd wordt door grote kurkeiken. Het grint is geen grint. Het is een bed van vele lagen eikeltjes. Iedere voetstap kraakt een beetje en het voelt zacht onder je voeten. Eerst gaat het glooiend naar beneden. Na een bocht houden de kurkeiken op en is er ineens veel licht. Aan het einde van het pad staat het grote huis, op een heuvel.

Ik word met open armen begroet door Maria die net aan komt lopen, begeleid door een kat zonder oren. Maria vangt mijn verbaasde blik op en legt uit dat de oren er zijn afgevroren op een koude winternacht toen de wilde kat een paar weken oud was en niet naar binnen durfde. Nu als volwassen kat heeft hij nergens last van lijkt het. Behalve dat hij waarschijnlijk extra aandacht krijgt van passanten zoals ik.

Ondanks dat het pas begin maart is, de blauwe lucht vol met voortrazende wolken, gaan we buiten zitten. Maria zet thee van haar eigen kruiden en heeft een overheerlijke taart gebakken met een bodem van amandelmeel en een traditionele vulling van eidooiers alleen met veel minder suiker dan gebruikelijk is.

Ik ken Maria en Jorge al jaren. Vooral via hun werk. Onder andere het zelf produceren van etherische oliën. Alle planten verzamelen ze zelf op andere terreinen, als hun eigen terrein in de beginjaren nog niet genoeg opbrengt en ook de productie van de olie en hydrolaten is allemaal handwerk.

Ze wonen nu ruim tien jaar op deze plek en dat is te zien. Lavendelstruiken staan strak in de rij en het geterrasseerde land is mooi onderhouden. Vanaf hun huis kun je te voet afdalen naar de Rio Sever, een bergrivier die altijd stroomt en waar het in de zomer koel is mede door de hoge wuivende bomen.

Er is veel werk verzet, ook aan het huis dat drie appartementen voor logies herbergt. Ieder met eigen ingang en opgang. Maria en Jorge wonen aan de andere kant van het grote pand, dus privacy is voor iedereen die daar logeert verzekerd.

Jorge komt uit Lissabon waar hij jaren werkt als verkoper van hard- en software in de automatiseringswereld. Doelen halen en rennen, zo ziet zijn leven eruit. Als een van zijn zonen problemen heeft en de reguliere geneeskunst niet kan helpen, zoekt hij naar allerlei alternatieve oplossingen en komt uiteindelijk terecht bij Maria die in Cascais shiatsu therapeute is, opgeleid in de ware Japanse traditie. Daarnaast werkt Maria al jaren met de bloesem remedies van Bach. Ze heeft een mooie, goedlopende praktijk opgebouwd. Jorge en Maria raken bevriend en verliefd en blijken dezelfde droom te koesteren: Een klein centrum neerzetten midden in de natuur voor heling op alle gebied. Waar cursussen kunnen worden gegeven aan mensen die opnieuw in contact willen komen met het ritme van de natuur en dus met hun eigen levensritme. Het zelf maken van de etherische oliën die in het helingsproces worden ingezet hoort daar vanzelfsprekend bij

Ze kijken rond in de omgeving van Lissabon en laten hun oog vallen op de Serra da Arrábida, een natuurpark op de zuidelijke rand van het schiereiland van Setúbal, op ongeveer dertig kilometer ten zuiden van Lissabon. Hoe dichter bij de hoofdstad hoe meer er betaald moet worden voor stilte en ruimte. Ze besluiten daarom te gaan kijken in een streek die nog niet zo in trek is, in het noorden van Alentejo, in de omgeving van Castelo de Vide. Ze kennen het gebied helemaal niet en trekken een paar dagen uit om het te verkennen. Het blijkt een schot in de roos. Zoveel ruimte, zoveel moois, zo weinig bewoners. Alles wat goed is voor een mens is hier op een natuurlijke manier voorhanden.

Ze vinden een terrein met huis en komen met de verkoper een prijs overeen. Gentleman’s agreement zoals dat in Portugal wel vaker gaat in die tijden. Inmiddels verkoopt Maria haar pand in Cascais en bij aankomst in Castelo de Vide besluit de Nederlandse verkoper om niet te verkopen. Daar staan ze, zonder huis. Hun besluit om hier iets te kopen blijft staan. Ze gaan logeren bij Jorge’s moeder en vinden na zes maanden het terrein waar we nu zitten. Mooier en beter dan dat van de Nederlander.

Maria en Jorge gaan aan de slag, werken hard en na niet al te lange tijd kunnen ze gasten ontvangen. Eerst een appartement een jaar later het volgende om te eindigen met drie eenvoudige, superschone, stijlvol ingerichte onderkomens met alle drie een eigen pellet kachel waardoor het ook in andere jaargetijden dan de zomer, heerlijk vertoeven is

.Ze timmeren hard aan de weg want er moet wel geld verdiend worden, een nieuw leven opgebouwd. Workshops geven over hoe te werken met etherische oliën is daar een onderdeel van, ze staan op de lokale markten om te verkopen en meer naamsbekendheid te krijgen en Maria geeft weer therapie, vooral met de oliën. Gezamenlijk organiseren ze Banhos Florestais, vrij vertaald bosbaden en van oorsprong afkomstig uit Japan onder de naam Shinrin Yoku. Voor de stadsmensen en zelfs voor inwoners van hier die zich door hun drukke bestaan om te overleven nooit bewust zijn van de helende kracht van de natuur om zich heen.

Wat er gebeurt bij het bosbaden is dat je de tijd krijgt om met alle vijf je zintuigen te ervaren wat het is in de natuur te zijn. De wandelingen zijn mooi en avontuurlijk waardoor je niet meer de duizenden gedachten die altijd in en uit je hoofd gaan, hoort. Tussentijds zijn er stops waarbij je een opdracht krijgt om geluiden, geuren, temperatuur en meer te ervaren met je zintuigen. Zonder verhalen, zonder oordelen. In deze pure natuur krijgen de verstopte zintuigen hun natuurlijke functie weer terug. Ze leren in korte tijd weer open te staan zonder oordelen en angsten, voor nieuwe ervaringen.

De resultaten zijn verbluffend. Nooit meer loop je al nadenkend over je problemen en zorgen door de natuur. Je bent vanaf dan volledig aanwezig. Dat wil je zijn omdat die eerste ervaring met Maria en Jorge zo bijzonder is. Tel daarbij op dat een paar dagen logeren op Terra Faz Bem je in diezelfde wakkere flow houdt met hier een daar hulp van Maria’s gouden handen en de oliën, dan is dat een weekend of vakantie goed besteed. Zelfs al maak je geen gebruik van de helende therapieën, dan bieden de gastvrijheid van Maria en Jorge en de omringende natuur alles wat nodig is voor een diepte ontspanning.

Wat je terug meeneemt naar je gestresste, stadse bestaan is onder andere het inzicht dat je je leven kunt veranderen wanneer je daaraan toe bent. Maria en Jorge zijn daar een goed voorbeeld van. Ze hebben hun krachten gebundeld en daar profiteren niet alleen wij als inwoners van Marvão van, maar ook de stadsmensen die willen ervaren hoe het is om thuis te komen bij zichzelf.

Ik wens al mijn lezers, jou dus ook, zo’n ervaring toe.

Dank je voor het lezen van wat ik schrijf over:

• mijn dagelijkse leven en werk in de bergen van de Alto Alentejo in Portugal;

• over hatha-yoga zoals het van oorsprong bedoeld is;

• over kwesties die samenhangen met het je bewust worden van je beweegredenen in het leven.

Schrijf je in om niets te hoeven missen. Ik waardeer het enorm en jouw financiële bijdrage voor mijn werk is vanzelfsprekend uitermate welkom.

Abonneer nu

Alvast dank! En deel mijn overpeinzingen!

Delen

Als je vragen hebt, stuur me een bericht! Ik antwoord altijd.

Laat een reactie achter

PORTUGUÊS | ENGLISH

Afgelopen week had ik een afspraak met Maria en Jorge van Terra Faz Bem. Het was middag en we zaten buiten hoewel het nog lang geen zomer is, was de zon warm als hij zich liet zien tussen de wolken door. De wolken die zich spiegelden in het water van het zwembad.

Ik had die afspraak omdat ik een nieuw klein project ben begonnen. Kan het weer niet nalaten. Ik zeg nu klein, overzichtelijk project omdat ik mezelf geen enkele verplichting wil opleggen. Dus we gaan zien of het klein blijft of groter wordt.

In het gebied waar ik woon, vestigen zich veel jonge Portugese mensen die het stadse leven en werk achter zich laten om hier in de oneindige ruimte van Alto Alentejo een nieuw leven te beginnen dat is ingericht op het ritme van de natuur. Zeg maar: op de menselijke maat.

Deze nieuwkomers zijn over het algemeen erg creatief en verzinnen allerlei manieren om aan de kost te komen. Manieren waarbij hun talenten tot hun recht komen. De meesten slagen daarin en blijven zoals Maria en Jorge die hier zo’n tien jaar geleden aankwamen. Hun verhalen zijn inspirerend en daarom wil ik ze vertellen.

Natuurlijk zijn er ook vele buitenlanders die komen en soms blijven. Meestal hebben die hun schaapjes op het droge of nog werk in het thuisland. Ze blijven wel een beetje buitenlander omdat ze bijvoorbeeld de taal niet leren. Hun bijdrage aan het achterland ligt meer in de sfeer van de lokale economie als ze niet alles in hun thuisland bestellen of via internet. En er zijn fantastische uitzonderingen die ik te zijner tijd graag aan het woord laat. Maar eerst de Portugezen zelf.

Ik laat dit project organisch groeien. In het ritme van de natuur. Het eerste verhaal verschijnt binnenkort. Over Terra Faz Bem. Over hoe de natuur de grote heler is.

Dus hou je mailbox in de gaten. Ben je nog niet geabonneerd op mijn nieuwsbrief, schrijf je dan in.

Abonneer nu

Dank je voor het lezen van wat ik schrijf over:

• mijn dagelijkse leven en werk in de bergen van de Alto Alentejo in Portugal;

• over hatha-yoga zoals het van oorsprong bedoeld is;

• over kwesties die samenhangen met het je bewust worden van je beweegredenen in het leven.

Schrijf je in om niets te hoeven missen. Ik waardeer het enorm en jouw financiële bijdrage voor mijn werk is vanzelfsprekend uitermate welkom.

Abonneer nu

Alvast dank! En deel mijn overpeinzingen!

Delen

Als je vragen hebt, stuur me een bericht! Ik antwoord altijd.

PORTUGUÊS | ENGLISH

Yoga & More – Op weg naar vrijheid

Zondag 15 maart 2026 | 10:00 uur

Bombeiros | Santo António das Areias

Afgelopen weken schreef ik over goed zijn voor jezelf en een goed mens worden. Twee overpeinzingen die veel met elkaar te maken te hebben. Ik hoop dat je ze hebt gelezen of van plan bent te lezen.

Op de achtergrond houdt het denken mij al jaren nog het meest bezig. Ik studeer en lees veel werk van mensen die er verstand van hebben en langzaam aan kom ik tot een conclusie.

Was het de bedoeling in vroegere tijden, duizenden jaren geleden in het Oosten, afstand te nemen van het denken door langdurig eenzelfde object als focuspunt te hebben, in onze tijden kunnen we leren omgaan met het denken door het te trainen. Beide manieren hebben als doel: rust scheppen, vrijheid ervaren, vrij zijn.

Toen, vroeger, zat de mens anders in elkaar dan nu. Toen was de verbondenheid met het ongeziene nog intact en werd er meer in beelden gedacht dan in concrete, wereldse begrippen. Daarom zijn alle sagen, mythen en sprookjes altijd beeldende verhalen die een mens zelf kan interpreteren op het niveau van zijn aardse bewustzijn. Het denken zoals wij dat kennen speelde een ondergeschikte rol.

Nu in deze 21ste eeuw zijn we zover in de materie gezakt dat we alleen nog maar vanuit die materie kunnen denken. Geld en bezit zijn de drijvende krachten achter de mens zijn bezigheden. En als een mens heeft wat zijn hartje begeert, dan wil hij meer. Hier ontstaat alle ellende in de wereld en de angst om te verliezen wat hij heeft of niet te kunnen krijgen wat de buurman heeft.

Het is heel goed dat we volledig zijn ondergedompeld in de materie. Al was het maar om te kunnen ervaren dat geld en bezit geen vrijheid brengen; dat verslaafd zijn aan onze eigen gedachten geen vrijheid brengt.

De vrijheid ontstaat pas op het moment dat we geen slaaf meer zijn van geld, van onze gevoelens, emoties en gedachten.

Vrijheid is leven zonder angst iets te verliezen of iets niet te kunnen krijgen.

Vrijheid is tevreden zijn met jezelf en met het leven.

Vrijheid is op ieder moment te kunnen terugkeren naar de innerlijke stilte.

Nu leven we in een tijd waarin het mogelijk is om via het bewuste denken de stilte te bereiken, zonder op een berg te hoeven zitten, of maandenlang onder een boom. Er is veel werk aan de winkel.

Daarom is er een yogales waarin ik de fysieke yoga inzet om afstand te nemen van het denken om vervolgens het denken te observeren en te trainen.

Tot zondag of een andere keer.

Liefs, Liesbeth

PORTUGUÊS | ENGLISH

In de pre-Covid tijd gaf ik naast overdag ook een aantal keren per week ‘s avond les. Op een avond kom ik thuis, vertel wat er allemaal is voorgevallen aan Coen luistert geduldig. Als ik klaar ben met mijn verhaal, kijkt hij me bedachtzaam aan en zegt:

“Bunny yoga? Heb je daar wel eens van gehoord? Bij welke stroming hoort dat?”

Coen is nogal een grappenmaker dus kijk ik hem wantrouwend aan.

“Serieus. Het bestaat. Kijk maar op de sociale media.”

“Fake news!”, protesteer ik.

“Nee, real news!” lacht hij.

Later op de avond ga ik toch even checken en vind een bericht uit de Indepent van Canada. Mijn mond valt open. Zeker als ik het bijbehorende You Tube filmpje zie.

Na yoga met geiten is er nu ook yoga met konijnen. Ik voel een ergernis opkomen. En dat gebeurt zelden waar het het gedrag van andere mensen aangaat. Nu wel. Ik laat het toch maar even voor wat het is. De volgende ochtend in de studio, tijdens een van de ochtendlessen wordt me duidelijk waar die ergernis zit.

Het gaat niet over wat mensen doen in hun leven. Dat maakt me niets uit tenzij er dingen in mijn ruimte gebeuren waar ik niet blij van word. Nee, het gaat mij over de uitholling van yoga. Het is een van de snelst groeiende sectoren geworden vooral in de Verenigde Staten en daar haakt de commercie op in. Yoga-opleidingen schieten uit de grond en de een biedt variatie X op het thema yoga en de ander variatie Y. En zoals met alle takken van sport waarmee geld te verdienen valt, waait ook dit over naar Europa. De inhoudsloosheid vindt zijn weg naar het Avondland. De decadentie heerst op alle vlakken. Verdronken in het consumentisme. In het kopen, hebben en houden. Dus waarom geen yoga met geiten en konijnen?

Hoe fantastisch ik het ook vind dat hele volksstammen op een matje gaan staan, liggen of zitten om zich bovenal te leren ontspannen en te focussen, hoe erg ik het vind dat het yoga wordt genoemd. Daarbij wordt yoga ook als geheel opgesplitst in allerlei soorten yoga. Voor de ademhaling, voor het lichaam, voor zwangeren, voor depressieven, voor vaders, voor moeders, voor kinderen, voor baby’s, voor ruggen, voor ouderen en senioren en voor huisdieren. En er is meer onder de zon. Ik durf te beweren dat het van alles is, behalve yoga zoals yoga is bedoeld.

De klassieke yogatrainingen bieden de middelen om een goed mens te worden. Het grondprincipe daarbij is:

Het “slechte” heet tegenwoordig in de super hippe psychotherapie de “schaduw”. Met veel praten en luisteren kan er iets oplossen, maar het kan ook nieuwe verhalen scheppen waar we ons dan weer aan vast kunnen houden.

In de yogatrainingen doorvoel je alles, zonder woorden. Dat vraagt om geduld, moed en doorzettingsvermogen. Je bent door te trainen goed voor jezelf met als doel goed te kunnen zijn voor de hele wereld. Zonder voorwaarden. Die eerste stap - goed zijn voor jezelf - is uitermate lastig wanneer je het niet dagelijks traint. Dus yoga doe je niet alleen op je matje. Het is een levenswijze. Een levensfilosofie. Waarbij je niets of niemand nodig hebt, behalve jezelf.

Een leermeester kan een opstap zijn (inspiratiebron) en je zult het toch allemaal zelf moeten doen. Geiten en konijnen zijn zoals sociale media: een totale afleiding. Want stel je voor dat er tijd over is om aandacht aan jezelf te besteden?

Wil je de wereld een betere plek maken dan hoef je van mij echt geen filmpjes te delen over bijvoorbeeld dieren die worden mishandeld of een konijn op je matje uit te nodigen. Je hoeft alleen maar een goed mens te worden en te blijven. En als je het niet aankunt dat dieren worden verwaarloosd, dan ga je werken in een asiel. Dat zet tenminste zoden aan de dijk. En wie weet zijn die dieren wel je spiegel. Want hoe erg verwaarloos je jezelf?

Vraag je dan ook eens af waarom je een konijn op je yogamatje wilt hebben.

WAAROM?

Vanwege de hoge aaibaarheidsfactor?

De vraag is dan: hoe aaibaar ben jijzelf?

Hier bij Yoga & More schrijf ik voor de deelnemers aan mijn yoga- en bewustzijnslessen en mensen die geïnteresseerd zijn in het begrijpen van hun denken.

Abonneer nu

Deze berichten zijn soms uitnodigingen voor een volgende les, een beschouwing, een idee. Wat het ook is, het heeft altijd te maken met het bewustzijn dat denken, lichaam en gevoelens jouw gereedschappen zijn waarmee je een prettig leven kunt leiden. Meestal is het namelijk andersom. We hebben geen idee waarom we iets doen, zeggen of voelen. Wanneer je niet bij mij in de buurt woont, kun je gewoon meelezen. Voel je vooral welkom.

Delen

PORTUGUÊS | ENGLISH

Dat las ik en ik maakte een sprongetje. Te meer omdat ik het las in een artikel van Harvard Medical School. Niet de eerste de beste. Al jaren wordt hierover geschreven, niets nieuws onder de zon wat dat betreft, maar dit keer maakte het iets in me los om dat ik laatst weer een zwever werd genoemd.

Zelf ben ik trouwens geen officiële étudié (niet op medisch gebied tenminste) en wel een goede en langzittende student van het leven en die studie komt pas ten einde als ik dood ben. Afgerond of niet. We gaan het zien.

Om me heen heb ik dus vrienden die mij bestempelen als een zwever zodra ik praat over hoe je met je lichaam kunt communiceren. Dat mag natuurlijk want vrijheid van meningsuiting toch? Zij vinden daar niets wetenschappelijks aan en als het niet bewezen is, bestaat het niet. Niet dat ze zich ooit hebben verdiept in de onderzoeken die er gedaan zijn en worden gedaan.

Ik weet allang dat wij mensen de capaciteit hebben te communiceren met onszelf - met lichaam en geest – en dat het iets in werking zet. Ook daarin ben ik ervaringsdeskundige. Daarbij is dat al duizenden jaren bekend, maar ja, niet bewezen door de hedendaagse extreem beperkte wetenschap die alles wat niet materieel is of tastbaar in de hoek van klinklare onzin duwt.

De tijd schrijdt voort en er zijn zelfs wetenschappers die tegenwoordig verder kijken dan de indoctrinatie van de universiteiten. En zo iemand doceert aan Harvard Medical School en doet onderzoek naar de lichaam-geest geneeskunde. Hij heet Herbert Benson en is niet de eerste de beste. Hij geeft leiding aan de MD Course in Mind Body Connection. Er worden wetenschappelijk bewezen technieken bestudeert zoals meditatie en mindfulness, de samenhang met het lichaam en de geestelijke en fysieke ontspanning die het teweeg brengt waardoor welzijn kan groeien. Onderzoek wordt gedaan naar hoe gedachten, emoties en gedrag de fysieke gezondheid en ziekte kunnen beïnvloeden. En nog meer natuurlijk. Als je geïnteresseerd bent kun je de link volgen in de voetnoten.1 2

Zijn eigen Benson-Henry Institute geeft opleidingen voor zorgprofessionals en cursussen zoals het Relaxation Response Resiliency Program dat een afname van 43% in zorggebruik liet zien. En nu heeft Harvard de intentie om mind-body principes te integreren in de klinische praktijk, het onderzoek en de volksgezondheid.

Zodra een mens weet (of zijn weerstand/angst voor het eigen lijf kan laten varen) dat lichaam en geest elkaar voor 100 procent beïnvloeden dan kun je beginnen met een simpele oefening en dat is deze:

Zeg tegen je lijf (en zeg het alsof je tegen iemand spreekt van wie je veel houdt en die je wil beschermen):

En tegen jezelf:

“Dank” is het allerbelangrijkste woordje ter wereld. Dankbaarheid VOELEN (niet alleen een loos woordje zeggen) zet het alarmsysteem uit. En onthoud goed wanneer je dit doet dat je lichaam eerder de toon waarop je spreekt registreert dan de inhoud van je zinnen .

Je lichaam hoort alles wat je denkt (ja ook wat je denkt, ook al die onbewuste zooi die gedacht wordt in je hoofd) en zegt en iedere zin die je herhaalt, wordt een opdracht.

Je lichaam gelooft jouw verhaal voordat de realiteit het bewijst.

Mijn grote wens is nu, dat die vrienden en alle andere ongelovigen zich hierin verdiepen en eindelijk van zichzelf gaan houden en in conversatie gaan met hun gehavende lijven. Ze zullen verbaasd staan.

Abonneer nu

En de volgende die mij een zwever durft te noemen, verban ik van mijn eettafel. Dat geeft hem (het is zelden een “haar” trouwens) tijd om te studeren om zich gefundeerd een mening te kunnen vormen en vooral om aan zichzelf te werken.

Veel plezier met de vreugde die innerlijk ontstaat!

En je kunt altijd met mij mee oefenen tijdens mijn yoga- en bewustwordingslessen.

Delen

PORTUGUÊS | ENGLISH

Overal waar mensen samenleven, wordt gepraat. Heel vroeger deed het nieuws de ronde van stam tot stam en binnen de stam spraken de stamleden met elkaar. Later toen dorpjes, dorpen en steden ontstonden had ieder dorp of elk stadsdeel een plek waar de mensen samenkwamen. Om te praten. Om het laatste nieuws uit te wisselen. Dat was het park of het café. Pas toen de radio werd uitgevonden en in ieder huis te vinden was, hoefden de mensen niet meer de straat op om nieuwtjes uit te wisselen. Eigenlijk was dat een eerste breuk in het sociale leven.

Nog weer later verscheen de televisie en ieder café had er eentje. Hier in Portugal is dat nog steeds zo. Daar kwam iedereen het bang makende staatsnieuws kijken en luisteren om er daarna over te praten. Tegenwoordig heeft ieder huis wel een scherm tot aan mobiele schermen toe. Met elkaar praten gebeurt nog steeds om te roddelen en kritiek te uiten op alle informatie die 24-7 de huizen binnenstroomt via de staatsomroepen en sociale media.

Met elkaar praten is een belangrijk deel van ons sociale leven. Ik vraag me alleen af of het hebben van kritiek en over elkaar roddelen (want ook dat is kritiek hebben) zo vanzelfsprekend is. Vrijheid is een hoog goed voor de bewust levende mens. Vooral het recht op de vrijheid van meningsuiting is dagelijks aanwezig in de gesprekken. Het lijkt wel of het klakkeloos kunnen zeggen wat we denken te denken, betekent dat we innerlijk vrij zijn en zelfstandig.

Ik spreek met opzet over “we denken te denken” omdat er veel mensen zijn die geen idee hebben waar hun gedachtegoed op is gebaseerd. Het zijn geen zelfstandige gedachten, waarover bewust is nagedacht. Kritiek komt vaak voort uit onze levenslange, ingesleten gedragspatronen en dan vooral overtuigingen die verborgen zitten in de schaduw. Onze overtuigingen bepalen onbewust onze gedachten, houding en gedrag over het leven, die op hun beurt sturing geven aan onze handelingen.

Kritiek hebben en roddelen zijn negatieve krachten die onze verbondenheid met iedereen en alles in het universum verstoren waardoor we steeds meer mensen zonder geest en ziel worden; robots gelijk.

Rudolf Steiner schrijft:

“Wie doorlopend een negatieve stemming in zijn ziel draagt en van daar uit alle verschijnselen en gebeurtenissen beoordeelt, zal op de duur geheel blind worden ten opzichte van een groot deel van de werkelijkheid.”1

Het goede nieuws is dat we er zelf iets aan kunnen doen door die neiging tot kritiek aan te pakken zodra we ons bewust zijn van het feit dat we roddelen of ongefundeerde kritiek uiten. Pas op dat moment kunnen we ruimte maken voor het gevoel van eerbied en bewondering voor alles wat waar, schoon en goed is, aldus Steiner. Daarmee ontwikkelen we een positieve levenshouding die geen ruimte biedt aan negatieve stemmingen.

Ik zeg niet dat je geen kritiek mag hebben. Wat ik wel zeg is dat het belangrijk is dat je onderscheid kunt maken tussen alles wat waar, schoon en goed is tegenover al het onware, lelijke en slechte. En dat onderscheid kun je alleen maken vanuit een positieve levenshouding. Een kritische blik hebben gebaseerd op het kunnen maken van het hierboven beschreven onderscheid, is een menselijke plicht denk ik.

Niemand hoeft meer te roddelen en instant kritiek te uiten op wat een ander zegt. We kunnen nu bijeen komen om ideeën uit te wisselen en mogelijkheden te creëren voor ware, schone en goede zaken.

Hoe was ook alweer die uitspraak?